«Παιδιά των ταραχών» του Χρίστου Γεωργίου

ΤΗΣ ΧΡΥΣΑΣ ΝΑΝΟΥ

Πόσο μακριά είναι ο χειμώνας του 2010, όταν η Ελλάδα άρχισε να αντιλαμβάνεται τα σφοδρά χτυπήματα της κρίσης; Ούτε δύο χρόνια αργότερα, οι Ελληνες βιώνουν ανυπέρβλητα προβλήματα επιβίωσης, ενώ παράλληλα βρίσκονται αντιμέτωποι με πολλά ερωτηματικά γι' αυτά που έγιναν, αβεβαιότητα γι' αυτά που θα γίνουν, αμφισβητήσεις για τους χειρισμούς που μεσολάβησαν, αλλά και για τη θέση της χώρας στο διεθνές στερέωμα.

Στην άνευ προηγουμένου οικονομική και κοινωνική κρίση που γνωρίζει η Ελλάδα ρίχνουν φως τέσσερα φιλμ που θα προβληθούν στο 14ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (9 - 18 Μαρτίου). Πρόκειται για τις ταινίες «Krisis» των Νίκου Κατσαούνη και Νίνας-Μαρίας Πασχαλίδου, «155 Sold» του Γιώργου Παντελεάκη, «Τα παιδιά των ταραχών» του Χρίστου Γεωργίου και «Ελλάδα είμαι σε δύσκολη θέση» του Σεραφείμ Ντούσια. Κοινό στοιχείο στα περισσότερα φιλμ είναι η ελπίδα: η κρίση φαίνεται να γεννά όχι μόνο τα προβλήματα που μας πνίγουν αλλά και το καινούργιο.

Ως μια ταινία «φτιαγμένη από νέους για νέους» περιγράφει το ντοκιμαντέρ «Ελλάδα είμαι σε δύσκολη θέση» ο δημιουργός του, Σεραφείμ Ντούσιας. Το φιλμ (προβάλλεται και εκτός φεστιβάλ, σήμερα, στις 11.30, στο «Ολύμπιον» σε συνεργασία με την αντιδημαρχία Νεότητας, Αθλητισμού και Εθελοντών του δήμου Θεσσαλονίκης) επιχειρεί να καταγράψει τα προβλήματα της νεολαίας και σε αυτό παίρνουν μέρος και μέλη της ομάδας των εθελοντών που συμμετείχαν στη διεκδίκηση του θεσμού «Ευρωπαϊκή Πρωτεύουσα Νεολαίας 2014». Συμμετέχουν ως παρουσιαστές ο Λάκης Λαζόπουλος και η Κάτια Δανδουλάκη.

Στο ντοκιμαντέρ «155 Sold» καταγράφονται τα γεγονότα γύρω από την πλατεία Συντάγματος στις 28-29 Ιουνίου 2011, κατά τη διάρκεια της ψηφοφορίας για το μεσοπρόθεσμο από το Κοινοβούλιο. Η ταινία τεκμηριώνει την αλληλεγγύη και το πνεύμα των διαδηλωτών μαζί με την εκτεταμένη χρήση χημικών ουσιών και βίας από την Αστυνομία. Πλαισιώνει την τεκμηρίωση με υλικό από άλλους διαδηλωτές, ώστε να υπάρχει μια ακριβής και εμπεριστατωμένη εικόνα των επιχειρήσεων Αστυνομίας, κράτους, παρακράτους, διαδηλωτών. Ο Γιώργος Παντελεάκης ακολούθησε το δρόμο της απλής καταγραφής των γεγονότων χωρίς αφήγηση ή σχόλια, χωρίς τάση για ερμηνεία όσων έγιναν. Τον ενδιέφερε να αποφύγει τη λογική των τηλεοπτικών δελτίων. «Στις ειδήσεις παρουσιάζονται επιλεγμένα πλάνα που συνήθως εκφοβίζουν τον κόσμο, είναι η κοινωνία του θεάματος. Προσπάθησα να καταγράψω τη διαδικασία, η οποία απέχει από αυτό που παρουσιάζουν τα κανάλια. Ηθελα να δείξω τη μητέρα μου, τα παιδάκια, τους συνταξιούχους που πήραν μέρος στις διαδηλώσεις, να δείξω την αντιπαράθεση ανάμεσα σε κράτος και παρακράτος. Απέφυγα την τάση να χρωματίσω τα γεγονότα, να βάλω σχόλια ή μουσική, γιατί καμιά φορά η σιωπή είναι χρυσός. Η εικόνα μιλάει από μόνη της. Αφήνω το θεατή να αξιολογήσει από μόνος του αυτά που έγιναν. Αυτό το διήμερο ήταν από τις πιο σημαντικές στιγμές της μεταπολίτευσης. Μετά από αυτό περάσαμε σε μία άλλη εποχή χωρίς να το καταλάβουμε». Ο σκηνοθέτης ελπίζει να είναι το «155 Sold» μία ταινία που να μπορεί κανείς να τη δει και μετά 20 χρόνια. «Τα πράγματα στο μεταξύ θα κυλήσουν και ίσως να βρισκόμαστε στην αρχή μίας καλής εποχής. Χρειάζεται ψυχραιμία. Οχι μόνο άρνηση, αλλά και θέση στη ζωή. Πιστεύω ότι θα αλλάξει το πράγμα και ότι θα ξαναβρούμε τις αξίες μας».

Παιδιά στους δρόμους

Στις 6 Δεκεμβρίου 2008 ο 15χρονος Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος σκοτώθηκε από την Αστυνομία, ενώ ήταν έξω με φίλους του. Χιλιάδες παιδιά βγήκαν στους δρόμους να διαμαρτυρηθούν και ακολούθησαν ταραχές, με την Αθήνα να καίγεται και τη βία να απλώνεται σε ολόκληρη την Ελλάδα. «Ηταν μια εμπόλεμη ζώνη. Εκρήξεις σε αυτοκίνητα, φωτιές σε βιτρίνες καταστημάτων. Για δέκα ημέρες ήταν φωτιά και πέτρες παντού», λέει στα «Παιδιά των ταραχών», ελληνοαγγλική συμπαραγωγή του Χρίστου Γεωργίου, κάποιο από τα παιδιά που βίωσαν τα γεγονότα εκείνου του Δεκεμβρίου. «Για τη γενιά του Αλέξανδρου, 15χρονα παιδιά που πήραν μέρος στις ταραχές που ακολούθησαν το θάνατό του, τα διδάγματα ήταν απλά: η Αστυνομία είναι εχθρός σου, οι πολιτικοί είναι στη συντριπτική πλειοψηφία τους διεφθαρμένοι και η ζωή σας δεν έχει καμία αξία. Βρίσκοντας τους ανθρώπους να μιλήσουν για τις ταραχές δεν ήταν τόσο εύκολο. Συνθήματα όπως ''η Αστυνομία να σου μιλάει μέσα από τις ειδήσεις των οκτώ'' απεικονίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι δημοσιογράφοι έχουν κερδίσει τη φήμη ότι είναι αμειβόμενοι ψεύτες», παρατηρεί ο σκηνοθέτης. «Κάνοντας αυτό το ντοκιμαντέρ, μου δόθηκε η ευκαιρία να δω ότι παρά τα όσα έχουν βιώσει οι μικροί πρωταγωνιστές μας συνεχίζουν να κρατούν τη λεπτή γραμμή της ξεθωριασμένης ελπίδας για ένα καλύτερο μέλλον, αγωνίζονται για αυτό μέρα με τη μέρα και κρατούν την ανθρωπιά τους, διατηρούν άθικτη την ανάγκη τους να αγαπήσουν, να γελάσουν. Ηθελα αυτό το ντοκιμαντέρ να δώσει στα παιδιά την ευκαιρία να δείξουν τις ζωές τους στον κόσμο. Ζωές που πολύ συχνά μειώνονται από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης σε μια εικόνα από μια βόμβα μολότοφ που εκρήγνυται. Είναι μία ισχυρή εικόνα, αλλά δεν είναι η μοναδική στη ζωή τους».

Κρίση από το «κρίνω»

Το ντοκιμαντέρ «Krisis», που γύρισαν η Νίνα-Μαρία Πασχαλίδου και ο Νίκος Κατσαούνης, αποτελεί κάτι πρωτόγνωρο για τα ελληνικά δεδομένα ως μέρος του multimedia έργου «The Prism GR2011», μιας συλλογικής αφήγησης για την Ελλάδα, όπως καταγράφηκε με το φακό DSL-R φωτογραφικών μηχανών. Το «Krisis» εξερευνά τις πολυδιάστατες όψεις ενός πληγωμένου έθνους, μέσα από μια πολυφωνία χαρακτήρων: αριστερές επαναστατικές ομάδες νέων, νέοι επιχειρηματίες, ένα νεαρό ζευγάρι που εγκατάλειψε την πόλη για την απλότητα της ζωής σε νησί, μετανάστες που πασχίζουν να φτάσουν στην Ευρώπη. Ο φακός καταγράφει ένα συνδυασμό από συνεντεύξεις, τοπία, δρόμους, πορείες κι άλλα γεγονότα. «Ξεκινήσαμε το Σεπτέμβριο του '10, γυρίσαμε όλο το '11 και τον περασμένο Νοέμβριο τελειώσαμε το μοντάζ. Ηταν μεγάλο χρονικό διάστημα, ένα μεγάλο πρότζεκτ, από μία μεγάλη ομάδα», εξηγεί η Νίνα-Μαρία Πασχαλίδου. «Περάσαμε πολλές διακυμάνσεις: είδαμε την κρίση μέσα από τα μάτια των φωτορεπόρτερ, που υπέστησαν και την κρίση στα ΜΜΕ, και μέσα από τα δράματα των ανθρώπων που καταγράψαμε. Είδαμε αισιόδοξα και απαισιόδοξα πράγματα, μάθαμε πολλά για τη χώρα μας, μάθαμε ότι ένα μη παραδοσιακό, συλλογικό πρότζεκτ, δείχνει ότι τα πράγματα μπορούν να γίνουν αν υπάρχει θέληση και συλλογικότητα».

Ο τίτλος «Krisis» προέρχεται από το ρήμα «κρίνω». «Είναι μία ημέρα κρίσης όπως είδαμε εμείς αυτήν την περίοδο. Είναι ο χτύπος της καρδιάς της Ελλάδας της κρίσης μέσα από πολλούς ήρωες», λέει η Νίνα-Μαρία Πασχαλίδου. «Γυρίσαμε όλη την Ελλάδα, από το Καστελόριζο ώς την Κρήτη και τις Σέρρες. Το φιλμ δίνει τη ματιά των Ελλήνων, μία εσωτερική ματιά: βλέπουμε ποιοι είμαστε, τον αντικατοπτρισμό του εαυτού μας. Η ταινία πραγματεύεται τις ευθύνες που μπορεί να έχουμε ως Ελληνες, δίνει έμφαση σε νέα πράγματα, νέες ομάδες, ανθρώπους με πιο αισιόδοξη ματιά. Οσο αντιστεκόμαστε στην αλλαγή, τόσο είναι χειρότερα για τη χώρα, η κρίση είναι και μία ευκαιρία, ευκαιρία για ανθρώπους που αξίζουν».

«Με την παραδοσιακή έννοια η ταινία είναι σε μεγάλο βαθμό η διύλιση του υλικού για να βγει ένα πόρισμα με μακροσκοπική ματιά», παρατηρεί ο Νίκος Κατσαούνης. «Η εκμετάλλευση των τεχνολογιών μάς δίνει τη δυνατότητα να αποκτούμε μία μακροσκοπική εικόνα και ταυτόχρονα πολλές μικρές υποκειμενικές αλήθειες. Οταν ένας θεατής μπει στη διαδικασία να εξερευνήσει το υλικό, αποκτά μέσα από τις πολλαπλές οπτικές γωνίες μία πολύ πιο βαθιά κατανόηση της Ελλάδας». Το νήμα που τα συνδέει όλα αυτά είναι το ύφος του φιλμ που αποκαλύπτει μία συναισθηματική πτυχή. «Η δημοσιογραφία τείνει να αποκλίνει από το συναισθηματισμό, εμείς προσπαθήσαμε να έχουμε αντικειμενική ματιά μέσα από υποκειμενικές αλήθειες. Πιστεύω ότι ταυτόχρονα αυτό εκφράζει το πού βρισκόμαστε ιστορικά, με το διαδίκτυο, το twitter, το facebook νομίζω μιμηθήκαμε μία μεθοδολογία που αντιπροσωπεύει την εποχή μας, της δώσαμε μία δομή πιο επίσημη. Προσπαθήσαμε να κάνουμε ένα ντοκιμαντέρ με τον τρόπο που ο κόσμος βλέπει και κατανοεί τον κόσμο, τον τρόπο συρραφής ιστοριών».

Εχοντας παράλληλα σε εξέλιξη το εγχείρημα για τη δημιουργία της πλατφόρμας beta www. tidbit.tv, ενός multimedia εργαλείου μέσα από το οποίο θα μπορεί ο καθένας μας να αφηγηθεί μία ιστορία συνδυάζοντας βίντεο, φωτογραφίες, κείμενα και άλλα ψηφιακά στοιχεία, ο Νίκος Κατσαούνης είναι πεπεισμένος ότι παγκοσμίως βρισκόμαστε μπροστά στο καινούργιο. «Αυτές οι τεχνολογίες του διαδικτύου δεν είναι ούτε δέκα χρόνων, οπότε τα πολιτιστικά και κοινωνικά τους αποτελέσματα δεν έχουν κατανοηθεί. Ολα αυτά που έγιναν στη Μέση Ανατολή δεν μπορούσαν να έχουν γίνει πριν δέκα χρόνια. Πραγματικά κάτι γεννιέται. Αυτή είναι και η λύση στην κρίση. Ο θεός της καταστροφής είναι και της γέννησης, στο τέλος υπάρχει ουσιαστικά μία νέα αρχή. Ο κόσμος θα έπρεπε να εστιάζει στο καινούργιο, σ' αυτά που δεν μπορούσε να κάνει πριν. Σε μεγάλο βαθμό το πρότζεκτ ήταν και ένα πείραμα να δούμε αν στην κρίση μέσα μπορεί να γίνει κάτι πρωτοποριακό, όμορφο και ποιοτικό. Βιώνουμε ένα πολύ σημαντικό ιστορικό γεγονός αυτήν τη στιγμή. Αλλά και αργότερα, όταν κοιτάξουμε πίσω, θα έχουν αξία αυτά που ζούμε τώρα».

H ταινία έχει αποσπάσει θετικές κριτικές, έχοντας επιλεγεί επίσημα και προβληθεί (ή πρόκειται να προβληθεί) σε διεθνή φεστιβάλ, όπως τα idfa – DocLab 2011 (Αμστερνταμ), FIPA 2012 (Μπιαρίτζ), International Film Festival & Forum on Human Rights 2012 (Γενεύη). Επίσης, το «The Prism» ήταν ανάμεσα στους 5 φιναλίστ στα Pictures of the Year Awards International 2012.