Όταν το 2002 ο Τζόναθαν Σάφραν Φόερ κυκλοφόρησε το «everythingisIlluminated» με κεντρικό χαρακτήρα ένα νέο εβραϊκής καταγωγής που αναζητά τις ρίζες της οικογένειας του στην Ουκρανία, οι ΗΠΑ ήταν έτοιμες να υποδεχτούν το νέο τρομερό παιδί της λογοτεχνίας. Κορυφαίες υπογραφές όπως της Τζόις Κάρολ Όουτς, του Τζον Απντάικ και του Σαλμάν Ρουσντί αναγνώρισαν στο συγγραφέα μοναδικές αφηγηματικές ικανότητες που τον κάνουν να ξεχωρίσει από τους συγγραφείς της γενιάς του. Ωστόσο δεν υπήρξαν όλοι το ίδιο ενθουσιώδεις. Κομμάτι της κριτικής κατηγόρησε τον Φόερ για εντυπωσιασμό και αφηγηματική αλαζονεία με αποτέλεσμα η περίπτωση του τελικά να αποτελέσει μια από τις πλέον αμφιλεγόμενες της δεκαετίας. Στο δεύτερο μυθιστόρημά του «Εξαιρετικά δυνατά και απίστευτα κοντά» ο συγγραφέας έσκυψε στο τραύμα της 11ης Σεπτεμβρίου επιλέγοντας να το επεξεργαστεί από μια αναπάντεχη οπτική γωνία: Τα μάτια ενός 9χρονου αγοριού που έχασε τον πατέρα του στα συντρίμμια τωνδίδυμων πύργων. Ο Φόερ απαγορεύοντας στον εαυτό του να περιοριστεί αποκλειστικά στην καταγραφή της οδύνης του αγοριού επιστράτευσε ένα πλήθος συγγραφικών και τυπογραφικών τεχνασμάτων με στόχο τη δημιουργία ενός διαφορετικού βιβλίου. Επιπλέον προσθέτοντας βαθμούς δυσκολίας στο εγχείρημά του αντιπαρέθεσε στο πρόσφατο αμερικανό τραύμα τον βομβαρδισμό της Δρέσδης που βίωσε ο παππούς του αγοριού. Το αποτέλεσμα είναι ένα βιβλίο ιδιαίτερο, μελαγχολικό αλλά και αστείο σε στιγμές αλλά και αινιγματικό με θόλο στόχο που κινείται στο όριο της πειστικότητας που αφήνει με μια αίσθηση σύγχυσης στον αναγνώστη του.

 

Στη σκόνη του Μανχάταν

 

Ο κεντρικός ήρωας του Φόερ απέχει να χαρακτηριστεί ένα συνηθισμένο παιδί ακόμη και αν πρόκειται για παιδί που βρίσκεται σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης. Όταν εντοπίζει στα πράγματα του πατέρα του ένα κλειδί με την ένδειξη «Μπλακ» αποφασίζει να εντοπίσει όλους τους Μπλακ της Νέας Υόρκης αναζητώντας παρηγοριά στη βαριά του απώλεια. Το αγόρι κινείται με θαυμαστή ευκολία για 9χρονο σε μια πόλη που βρίσκεται σε σοκ συναντώντας συνεχώς ανθρώπους τόσο ιδιαίτερους που μοιάζουν να βγαίνουν από παραμύθι. Η μητέρα του παιδιού σταθερά υποφωτισμένη στην αφήγηση μοιάζει να παρακολουθεί αμέτοχη τις κινήσεις του γιου της και μόνο πριν το τέλος αποκαλύπτουμε κάποια στοιχεία για τον ψυχισμό της. Η γιαγιά του Όσκαρ που έχασε τα ίχνη του αρραβωνιαστικού της μετά τον βομβαρδισμό της Δρέσδης και ενώ ήταν έγκυος στο πάτερα του αγοριού μοιάζει να κατανοεί τη ταραχή του περισσότερο από τον οποιονδήποτε. Η αφήγηση συχνά διακόπτεται από ασπρόμαυρες, θαμπές φωτογραφίες, λευκές σελίδες αλλά και επιστολές που κάποιος γράφει σε ένα παιδί που δεν γνώρισε. Πρόκειται για τον παππού του που είδε καιτη δική του ζωή να διαλύεται κάτω από συντρίμμιατης Δρέσδης. Η αντιπαραβολή δυο σημαντικών γεγονότων της σύγχρονης ιστορίας, με έμφαση στην υπαρξιακή τους διάσταση, οδηγεί την ιστορία σε ένα είδος λύτρωσης όταν παππούς και εγγονός συναντώνται. Ο Φόερ επιλέγει να κλείσει το μυθιστόρημα του με τη παράθεση φωτογραφιών της πτώσης ενός άνδρα από τους φλεγόμενους πύργους του οποίου όμωςσώμα ακολουθεί αντίστροφη πορεία προς τα πάνω αφήνοντας μας να σκεφτούμε πως αυτό το τέλος επέλεξε το λυπημένο αγόρι για τον μπαμπά του. Παρόλα αυτά ο Όσκαρ παραμένει ένας από τους πλέον περίπλοκα σχεδιασμένους χαρακτήρες που διαβάσαμε στα μυθιστορήματα που γράφτηκαν τα τελευταία χρόνια καθώς κινείται μεταξύ μιας υποτιθέμενα παιδικής φαντασίας, σκληρής πραγματικότητας και οικογενειακών δραμάτων που σχετίζονται με μεγάλα γεγονότα της ιστορίας. Προφανώς ο συγγραφέας δοκιμάζει τα όρια της αφήγησης στην απόδοση ενόςγεγονότος που άφησε πίσω του τόσο πόνο που ούτεοι λέξεις είναι ικανές να περιγράψουν. Μένει όμως τελικά κανείς με την αίσθηση πως το βιβλίο είναι φρέσκο μόνο στο φαίνεσθαι κάτι που λειτουργεί αρνητικά, μερικές στιγμές, στην αυθεντική συγκίνηση που καταφέρνουν να μεταδώσουν κάποιες από τις σελίδες του.

 

Τζόναθαν Σάφραν Φόερ

Εξαιρετικά δυνατά & απίστευτα κοντά

μετ. Ελένη Ηλιοπούλου

εκδ. Μελάνι